از دغدغههای مهم معلمان، برانگیختن دانشآموزان به یادگیری موضوعات و فهم چشمانداز یادگیری و ضمناً حفظ تمرکز آنهاست. بنابراین سؤال مهم این است که چگونه میتوانیم توجه دانشآموزان را در شروع یک مسیر یادگیری جدید جلب کنیم؟
مغز انسان نیاز به اهداف روشن و اصیل دارد و لازم است برای تعیین و ارائهی این اهداف در آموزش، برنامهریزی داشته باشیم. یکی از راههای جلب توجه مغز در ابتدای یک طرح یادگیری یا درس، از طریق قلاب یا هوک است.
هوک میتواند استفاده از ابزاری باشد که حس کنجکاوی را برمیانگیزاند زیرا فیلتر توجه مغز ما به ورودی حسی که غیرمنتظره است اولویت میدهد. معلمان میتوانند با شروع یادگیری جدید با چیزی جدید یا غیرمنتظره، توجه دانشآموزان را جلب کنند.
هوک انواع متعددی دارد؛ مثلا میتواند موقعیتی جدید، سؤالات برانگیزاننده، شوخ طبعی، یک واقعیت عجیب، ناهنجاری، مثالی نامتعارف یا یک رویداد متناقض باشد که مربوط به موضوع است.
در اینجا دو نکته وجود دارد که هنگام استفاده از چنین قلابهای جلب توجه باید در نظر داشته باشیم:
۱- هدف صرفاً جلب توجه نیست – قلاب باید با موضوعی که آموزش داده میشود پیوند داشته باشد.
۲- جلب توجه اولیهی دانشآموزان ارزشمند است اما کافی نیست. هدف بلند مدت این است که در طول زمان توجه آنها را نیز حفظ کنیم. اگرچه قلاب مقدماتی در را به روی علاقهی دانشآموزان باز میکند، اما وظیفهی معلم این است که دانشآموزان را در اتاق نگه دارد!
در طول سالها، معلمان راههای مبتکرانهای برای جلب توجه دانشآموزان ایجاد کردهاند. اینها در دسته بندیهای مشخصی قرار میگیرند (ویگینز و مک تای، ۲۰۰۴). جدول زیر انواع مختلفی از قلابها را نشان میدهد و شامل مثالهایی است.
| انواع هوک | مثال |
|
پیشبینی: دانشآموزان را با موقعیتی مواجه کنید و از آنها بخواهید که پیشبینی کنند. |
یک معلم مهدکودک یک استوانه عمودی بلند پر از آب را به دانشآموزانش نشان میدهد و از آنها میخواهد پیشبینی کنند که آیا آب در ظرف کوتاهتر و پهنتری قرار میگیرد یا خیر. سپس او پیش بینی های آنها را “آزمایش” می کند. |
| عجیب و غریب بودن: دانشآموزان را با یک واقعیت عجیب، یک رویداد خلاف قاعده یا یک موقعیت متناقض روبرو کنید. | یک معلم علوم بادکنکی را منفجر میکند، سپس بادکنک دیگری را با یک سیخ چوبی سوراخ می کند و در کمال تعجب دانش آموزان را بدون ترکیدن، سیخ چوبی را از طرف دیگر بادکنک به بیرون هل می دهد. |
| سوال برانگیزاننده: دانش آموزان را با یک سوال تامل برانگیز که به تجربیات و علایق آنها مرتبط است درگیر کنید. | در آغاز یک طرح یادگیری با موضوع تغذیه، یک معلم کلاس هفتم این سوال را مطرح می کند: آیا چیزی که می خورید می تواند به پیشگیری از جوش زدن کمک کند؟ |
| معمای رازآلود: فهرستی از سرنخ ها از یک معما را ارائه کنید تا دانش آموزان تلاش کنند معمای رازآلود را حل کنند.
|
یک معلم کلاس سوم یک کیسه پارچه ای را به دانشآموزان نشان میدهد که در آن چند شی پنهان کرده است، چند ویژگی را توصیف میکند و از دانشآموزان می خواهد که فقط سؤالاتی بپرسند که پاسخش «بله/خیر» است تا به اشیا موجود در کیسه برسند. |
| سورپرایز: روتین کلاس درس عادی را بشکنید و توجه دانش آموزان را به یک رویداد غافل گیر کننده و غیر منتظره جلب کنید. | در آغاز یک واحد یادگیری جدید با موضوع اعداد منفی، یا موضوع زمان گذشته در زبان انگلیسی، معلم در حالیکه به سمت عقب راه می رود وارد کلاس می شود و از دانش آموزان می خواهد که دلیل آن را حدس بزنند. |
| مشکل یا مسئله اصیل: دانش آموزان را با یک مشکل اصیل یا موضوعی که به آنها مرتبط است درگیر کنید. | در شروع یک واحد یادگیری ما موضوع «نوشتن متقاعد کننده»، یک معلم مدرسه راهنمایی مقاله ای در روزنامه را نشان می دهد که در آن هیئت مدیره یک مدرسه دانش آموزان را ملزم به پوشیدن لباس فرم در مدرسه کرده اند، سپس از دانش آموزان می خواهد که جوانب مثبت و منفی این قانون در مدرسه را مورد بحث قرار دهند. |
| ارتباط عاطفی: توجه دانش آموزان را به احساساتشان جلب کنید.
|
یک معلم زیست شناسی با چشمان اشک آلود داستان واقعی یکی از اقوام جوانش را تعریف می کند که با پیشرفتی در مهندسی ژنتیک از یک بیماری خطرناک نجات یافته است. او با این داستان واقعی وارد موضوع مربوط به ژنتیک می شود. |
| شخصی سازی: به دانش آموزان اجازه دهید یک هدف یادگیری شخصی (مرتبط با موضوع واحد) انتخاب کنند، تا انگیزه قوی برای دنبال کردن علایق خود در یک موضوع واحد داشته باشند، یا پیشنهاد دهند در چه قالبی می خواهند پروژه پایانی خود را ارائه دهند.
|
یک معلم از دانش آموزان دعوت می کند تا یک موضوع را در سطح مدرسه، جامعه، استان یا کشور خود انتخاب کنند و یک پست وبلاگی آماده کنند که در آن موضع شخصی خود را در مورد این موضوع بیان کنند. |
| شوخ طبعی: با ارائه یک شروع خنده دار برای یک درس یا واحد، سطح دوپامین را در مغز افزایش دهید. | یک معلم ریاضی با ارائه کاریکاتورهای خنده دار یک واحد یادگیری با موضوع «نسبت» را شروع می کند. سپس تصویر مشهور مرد ویتروی از لئوناردو داوینچی را نشان می دهد تا نسبت های “ایده آل” بدن انسان را به تصویر بکشد. |
منبع:
McTighe, J., & Willis, J. (2019). Upgrade your teaching: Understanding by design meets neuroscience. ASCD.
